Mỗi lần lướt mạng xã hội, thấy người này check-in sang chảnh ở một resort xa hoa, người kia khoe chiếc cúp thành tựu rực rỡ ở tuổi đôi mươi… có bao giờ bạn tự nhìn lại căn phòng bừa bộn của mình, nhìn vào bảng số dư tài khoản và khẽ thở dài tự ti không?

Nếu câu trả lời là có, hãy dừng lại một nhịp. Bạn không cô đơn và quan trọng hơn, bạn không kém cỏi như bạn đang nghĩ. Bạn chỉ đang vô tình rơi vào một cái bẫy tâm lý tàn nhẫn nhất của thời đại số: Đem “hậu trường” đầy vết xước của mình đi so sánh với “sân khấu” rực rỡ của người khác.

1. Sự So Sánh Bất Công Với Chính Bản Thân

Mạng xã hội bản chất là một bộ lọc. Nó chỉ phô diễn những gì đẹp đẽ, viên mãn và lấp lánh nhất. Đó là “ánh đèn sân khấu” nơi mọi lỗi lầm đều được cắt gọt, mọi nỗi đau đều được che đậy bằng lớp phấn son của những lượt tương tác.

Trong khi đó, bạn lại là người duy nhất nhìn thấy toàn bộ “hậu trường” của chính mình:

–  Những đêm mất ngủ vì lo lắng cho tương lai.

– Những bài thi bị điểm kém, những dự án bị từ chối.

– Sự chật vật, hoang mang và cả những giọt nước mắt thầm lặng.

Việc lấy những khó khăn, lỗi lầm nơi hậu trường bừa bộn của mình để đem đi so sánh với khoảnh khắc huy hoàng đã qua biên tập của người khác là một sự so sánh khập khiễng. Đằng sau những nụ cười lung linh trên mạng, ai cũng có một góc khuất, một nỗi buồn và những lo toan không biết tỏ cùng ai.

2. Mặt Trái Của “Quá Trình Xã Hội Hóa”

Tại sao chúng ta biết đó là thế giới ảo nhưng lý trí vẫn không ngăn được con tim ngừng đố kỵ và tự ti?

Dưới lăng kính của tâm lý học, đây là một hệ quả phụ của Quá trình xã hội hóa. Về cơ bản, quá trình này giúp con người tiếp thu các tiêu chuẩn chung và đặc điểm văn hóa để có thể cùng tồn tại hòa bình trong bộ tộc. Thế nhưng, mặt trái của nó là khiến chúng ta hình thành một thói quen liên tục đối chiếu bản thân với các “chuẩn mực” của xã hội.

Khi thấy mình không khớp với những hình mẫu thành công được số đông tung hô trên mạng, chúng ta dễ dàng nảy sinh một niềm tin nội tại độc hại : “Mình không đủ tốt” hoặc “Mình là kẻ thất bại lập dị”. Lâu dần, theo nhà tâm lý học Albert Ellis (1957), kiểu tư duy phi lý này sẽ làm ta đánh giá thấp mọi nỗ lực của chính mình và chìm đắm trong sự đau khổ tự thân.

3. Sự Phai Nhạt Bản Sắc Và Cơn Nghiện Nhượng Bộ

Sự so sánh triền miên này nguy hiểm ở chỗ, nó có thể khiến bạn dần đánh mất đi Bản sắc cá nhân. Bạn bắt đầu nghi ngờ những giá trị, ý kiến, sở thích của riêng mình chỉ vì chúng không giống với số đông hoặc không “lên hình” lấp lánh bằng người khác.

Bạn nhượng bộ trước mọi áp lực của đám đông để chạy theo những giá trị xa xỉ không thuộc về mình. Bạn quên mất rằng, mỗi vết sẹo bạn mang, mỗi bước lùi bạn trải qua đều là những chất liệu độc bản, có giá trị riêng biệt để nhào nặn nên con người trưởng thành và sâu sắc của bạn ngày hôm nay.

4. Cách Dọn Dẹp “Hậu Trường” Và Làm Chủ Cảm Xúc

Để thoát khỏi vòng lặp tiêu cực này, việc cốt lõi không phải là xóa ứng dụng mạng xã hội mà là rèn luyện Năng lực phục hồi và kỹ năng kiểm soát cảm xúc.

– Kiểm soát cảm xúc: Khi bạn biết cách quản lý cảm xúc của mình, bạn sẽ không còn phản ứng thụ động hay bị chi phối bởi những hình ảnh hào nhoáng xung quanh. Bạn nhìn thấy một bài đăng lung linh với tâm thế: “Họ có niềm vui của họ và mình có hành trình của mình”.

– Nuôi dưỡng năng lực phục hồi: Khả năng này sẽ giúp bạn linh hoạt thích nghi với khó khăn, xoa dịu những vết thương tâm lý và lấy lại sự bình tĩnh. Thay vì ghét bỏ cái hậu trường bừa bộn của mình, bạn học cách thấu hiểu, chấp nhận và từ tốn dọn dẹp nó từng chút một.

Tài liệu tham khảo

• Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117-140.
• Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227-238.